Dysleksja rozwojowa


DYSLEKSJA ROZWOJOWA to nazwa całego zespołu trudności w czytaniu i pisaniu u dzieci o prawidłowym rozwoju umysłowym, w uproszczeniu zwanego dysleksją. Określenie „rozwojowa” oznacza, iż opisane trudności występują w nasilonym stopniu od początku nauki szkolnej. „Dysleksja nabyta” to utrata już opanowanej umiejętności czytania, co zdarza się wyniku urazu mózgu, na przykład po wypadku. Trudności o charakterze dyslektycznym są spowodowane zaburzeniami niektórych funkcji i ich integracji, uwarunkowanymi w nieprawidłowym funkcjonowaniem układu nerwowego.  


Trudności w czytaniu i pisaniu  mogą występować w trzech formach – w postaci izolowanej, np. tylko w postaci trudności z nauczeniem się poprawnej pisowni, lub jako zespół dwóch lub nawet trzech form tych zaburzeń:  
· DYSLEKSJA – specyficzne trudności w czytaniu, którym najczęściej towarzyszą trudności w pisaniu;  · DYSGRAFIA – niski poziom graficzny pisma (tzw. brzydkie pismo).  · DYSORTOGRAFIA – specyficzne trudności z opanowaniem poprawnej pisowni (w tym błędy ortograficzne);  PRZYCZYNY – uwarunkowania tych zaburzeń są wielorakie. Wskazuje się na dziedziczność, zmiany anatomiczne oraz zaburzenia fizjologiczne układu nerwowego (w okresie ciąży i porodu o nieprawidłowym przebiegu). Zaniedbanie środowiskowe oraz brak szybkiej interwencji pogłębia zaburzenia i trudności dziecka.  
CZĘSTOŚĆ WYSTĘPOWANIA – w literaturze europejskiej podaje się, że dzieci z dysleksją stanowią 10–15% uczniów, w tym 4% to przypadki bardzo nasilonych trudności, które można byłoby określić nazwą głębokiej dysleksji. Badania w Polsce określają odsetek dysleksji na 9–10% (Bogdanowicz, Jaklewicz 1968–1982). Oznacza to, że w przeciętnej klasie 2–4 uczniów ma tego typu trudności.  Symptomy dysleksji rozwojowej 
Jak objawiają się specyficzne trudności w czytaniu i pisaniu?  
Symptomy dysleksji można zaobserwować w:  
· czytaniu: wolne tempo czytania, słaba technika czytania (przedłużony etap głoskowania), znaczna liczba błędów, charakterystyczny rodzaj błędów (zależne od dysfunkcji, które są przyczyną tych trudności), słabe rozumienie przeczytanego tekstu i niechęć do czytania;  · pisaniu: trudności w pisaniu ze słuchu, ze wzoru i z pamięci, charakterystyczne błędy w pisaniu (zależne od dysfunkcji, które są przyczyną tych trudności);  · zachowaniu: objawy nieharmonijnego rozwoju psychomotorycznego. Przejawiają się one jako tak zwane deficyty, czyli opóźnienia rozwoju funkcji percepcyjno- motorycznych   
Objawy dysleksji rozwojowej zmieniają się na poszczególnych etapach rozwoju i edukacji. Inne są w okresie poprzedzającym naukę  , odmienne w okresie nauczania początkowego, a jeszcze inne na poziomie starszych klas szkoły podstawowej, gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych. Dysleksja nie ustępuje samoistnie, należy ją postrzegać jako problem całego życia, stąd u osób dorosłych też obserwuje się jej charakterystyczne symptomy.  Wiek przedszkolny – klasa „O”  
Specyficzne trudności w czytaniu i pisaniu ujawniają się dopiero w szkole, podczas gdy już w okresie przedszkolnym można zauważyć objawy tzw. ryzyka dysleksji. Są to:  
· mała sprawność i koordynacja ruchów podczas zabaw ruchowych, samoobsługi, rysowania i pisania (brzydkie pismo); · opóźniony rozwój mowy;   · wadliwa wymowa, trudności z wypowiadaniem złożonych słów, błędy gramatyczne;  · trudności z różnicowaniem głosek podobnych oraz z wydzieleniem sylab, głosek ze słów i ich syntezą;  · trudności z wykonywaniem układanek i odtwarzaniem wzorów graficznych;  · oburęczność;  · mylenie prawej i lewej ręki;  · trudności w czytaniu pomimo dobrej inteligencji oraz braku zaniedbania środowiskowego i dydaktycznego.  
Objawy dysleksji mogą zostać zauważone zbyt późno, jeśli rodzice i nauczyciele nie znają problemu specyficznych trudności w czytaniu i pisaniu, a symptomy ryzyka dysleksji traktowane są jako typowe zachowania małego dziecka, z których samoistnie się „wyrasta". Zastosowanie Skali Ryzyka Dysleksji (M. Bogdanowicz, „Ryzyko dysleksji. Problem i diagnozowanie", Gdańsk 2002) powinno zwrócić uwagę dorosłych na ujawnione odchylenia od normy. Stwierdzenie umiarkowanego i wysokiego stopnia ryzyka dysleksji oznacza konieczność przeprowadzenia badania diagnostycznego w poradni psychologiczno- pedagogicznej oraz udzielenia profesjonalnej pomocy w postaci terapii pedagogicznej, wspierającej pracę rodziców.  Nauczanie początkowe: klasy I–III 
O ryzyku dysleksji można jeszcze mówić w klasie pierwszej. W drugiej klasie również możemy użyć tego rozpoznania – jako wstępne – jeśli nie znamy dobrze dziecka lub jeśli jest ono wyraźnie zaniedbane środowiskowo. W takich wypadkach nie jesteśmy bowiem pewni, czy symptomy trudności nie są skutkiem wyłącznie okresowych braków rozwojowych i dydaktycznych, które można szybko wyrównać odpowiednimi zabiegami pedagogicznymi. W innych wypadkach mogą być podstawy do rozpoznania dysleksji rozwojowej.  
Symptomy dysleksji rozwojowej w nabywaniu umiejętności szkolnych: czytania i pisania.  
Zakres  Symptomy  Czytanie Nasilone trudności w nauce czytania, przejawiające się w jednej z form:

  · mało błędów, lecz wolne tempo czytania, prymitywna technika (głoskowanie lub sylabizowanie z wtórną syntezą słowa), słabe rozumienie tekstu;  · bardzo szybkie tempo czytania, lecz z wieloma błędami, domyślanie się 
treści na podstawie kontekstu, często niewłaściwe i słabe rozumienie przeczytanego tekstu.  
Pisanie  Trudności z opanowaniem poprawnej pisowni związane z opóźnieniem rozwoju funkcji wzrokowych (spostrzegania wzrokowego i pamięci wzrokowej), przejawiające się jako:  
· popełnianie błędów podczas przepisywania tekstów ze wzoru;  · trudności z zapamiętaniem alfabetu;  · trudności z zapamiętaniem kształtu rzadziej występujących liter lub liter o skomplikowanej strukturze (np. F, H, Ł, G);  · mylenie liter podobnych pod względem kształtu (np. l-t-ł, m-n, u-y, o-a-e, a-ę, e-ę);

  · mylenie liter identycznych, lecz inaczej położonych w przestrzeni (np. p- b-d-g, m-w, n-u).  

Trudności z opanowaniem poprawnej pisowni związane z opóźnieniem rozwoju funkcji słuchowo-językowych (przede wszystkim aspekt fonologiczny funkcji językowych, czyli spostrzegania słuchowego dźwięków mowy, a także uwaga i pamięć fonologiczna):  
· nasilone trudności w pisaniu ze słuchu (dyktanda); 

 · mylenie liter odpowiadających głoskom podobnym pod względem słuchowo-artykulacyjnym (np. głoski z-s, w-f, d-t, k-g);  · trudności z zapisywaniem zmiękczeń, mylenie głosek i-j; 

 · trudności z zapisywaniem głosek nosowych: ą-om, ę-en;  · częste opuszczanie, dodawanie, przestawianie, podwajanie liter i sylab;  · pisanie wyrazów bezsensownych.  
Trudności z opanowaniem poziomu graficznego pisma związane z opóźnieniem rozwoju ruchowego i koordynacji wzrokowo-ruchowej, przejawiające się jako:  
· nieprawidłowe trzymanie narzędzia graficznego (ołówka, pióra);  · nadmierne ściskanie pióra podczas pisania oraz nieprawidłowy (nadmierny lub zbyt słaby) nacisk pióra na papier;  · wolne tempo pisania, szybkie męczenie się ręki;  · niekształtne litery;  · nieprzestrzeganie liniatury;  · nieprawidłowe łączenie liter;  · mało czytelne pismo.  
Jeżeli wyżej wymienione symptomy oraz trudności w czytaniu i pisaniu utrzymują się w klasie drugiej pomimo pomocy rodziców w domu i właściwej pracy nauczyciela w szkole, konieczne jest badanie diagnostyczne w poradni psychologiczno-pedagogicznej. Jedną z przyczyn tych objawów i trudności może być dysleksja rozwojowa.